نگاه ایران به انتخابات ریاستجمهوری آمریکا
از دفتر کار رییسجمهور،محمود احمدینژاد و روحانیون بلندپایه گرفته تا محوطه دانشگاهها و وبلاگستان فارسی، ایرانیان رقابتهای انتخاباتی در آمریکا را بیش از هر زمان دیگری مشتاقانه دنبال میکنند.
بخشی از این مساله به خاطر اشتیاق وافر آنان به پایان یافتن دوره ریاستجمهوری جرج بوش و خروج وی از کاخ سفید است؛چرا که او ایران را بخشی از”محور شرارت” خواند و بهطور ضمنی بر احتمال حمله نظامی به ایران به خاطر آنچه”برنامه تسلیحات هستهای” این کشور خوانده شد،افزود.اما دلیل دیگر علاقه ایرانیان (به پیگیری انتخابات مقدماتی) یک تلقی رایج در میان بسیاری از مردم این کشور است؛کاندیداتوری باراک اوباما،امیدی واقعی برای احیای روابط میان ایران و آمریکا در آنان برانگیخته است.سرگه بارسقیان، ستوننویس روزنامه اصلاحطلب”اعتماد ملی”در تفسیر تمایل ایرانیان به حضور این رییسجمهور دموکرات در کاخ سفید،به این نکته اشاره کرد که کلمه”اوباما” در زبان فارسی اینگونه ترجمه میشود:”او باماست.”
البته سناتور اوباما نخستین کسی خواهد بود که با این برداشت مخالفت میکند، اما همذاتپنداری فزاینده ایرانیان با کاندیداتوری او،از طیفی از عوامل گوناگون نشات میگیرد:تبار آفریقایی او،روابط تاحدودی خویشاوندی او با مسلمانان و اعتقاد به این که اوباما در جهت پایان دادن به جنگ سرد سی ساله واشینگتن با تهران حرکت خواهد کرد؛یا دستکم دورنمای حمله نظامی ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی را تا اندازهای تلطیف کرده و بهبود میبخشد.مهدی کروبی، شیخ اصلاحطلب شیعه و رییس سابق مجلس شورای اسلامی که در رقابت انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۰۵ در ایران،مغلوب محمود احمدینژاد شد،به تایم گفت:”من معتقدم مردم میخواهند که او پیروز شود.”
اما اوباما تنها کاندیدایی نیست که در تهران مورد توجه و بررسی دقیق قرار میگیرد.برخی از ایرانیان نیز مجذوب مککین شدهاند.آنها به این نکته توجه دارند که هنری کیسینجر، مشاور”واقعگرا”ی (رئالیست) مککین اخیرا خواستار “مذاکرات مستقیم” میان آمریکا و ایران شده است.با این حال، بسیاری از آنان مککین را باز شکاری(نماد جمهوریخواهان) میدانند و از اینکه تجربیات او به عنوان یک زندانی جنگی آمریکایی(POW) در جنگ ویتنام،انگیزه اقدام خصمانه در برابر دولتهای انقلابی را در او زنده کند،میهراسند.به نظر میرسد همه ایرانیان از تقلید مککین از آهنگ”بمب بمب بمب، بمب بمب ایران” گروه”بیچ بویز”مطلعاند و بسیاری از آنان، آن را نشانهای از تمایلات و نیات وی میدانند.در عین حال، بسیاری از مخالفان رژیم - اگرچه بیصدا - دعا میکنند که مککین پیروز شود.به باور بعضی از ایرانیان، احمدینژاد هم طرفدار مککین است؛ با اعتقاد به اینکه تداوم مواجهه با ایالات متحده - هر چقدر هم طول بکشد تا متوقف شود - به تندروهای ایرانی امکان مقابله با اصلاحطلبانی که در صدد تقویت و بهبود روابط با غرب هستند را میدهد،مگر اینکه جنگی تمامعیار رخ دهد.
بخشهایی از ایرانیان هم به هیلاری کلینتون اقبال نشان دادند؛ مبنای دیدگاه آنان تا حد زیادی پیشینه همسر هیلاری (بیل کلینتون)در خاورمیانه است.آنها معتقدند که او بهگونهای موثر مشاور ارشد هیلاری در سیاست خارجی خواهد بود.محمد عطریانفر، مشاور اکبر هاشمی رییسجمهور اسبق ایران،میگوید بیل کلینتون در میان ایرانیان از “وجههای صلحجو” برخوردار است.گذشته از این، مادلین آلبرایت، وزیر اسبق امور خارجه ایالات متحده و از مشاوران کنونی هیلاری،آشکارا مسئولیت مشارکت آمریکا در کودتای ۱۹۵۳ در ایران(کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲) و حمایتهای متعاقب آن از رژیم سرکوبگر شاه را پذیرفت.دیپلماتهای ایرانی معترضاند؛که در هر صورت کلینتون تحریمهای اقتصادی را نیز به ایران تحمیل کرد.
علت محبوبیت اوباما صرفا انتظارات سیاسی نیست:پسزمینه وابستگی نژادی او به جهان سوم و عقاید اسلامی خانواده کنیایی پدرش - حتی نام میانیاش، حسین، که نام نوه محمد، پیامبر (اسلام) و شخصیتی محترم و ستایش شده در اسلام شیعی جاری در ایران است - نشانههایی از قرابت را در بر دارد که برخی از تحلیلگران معتقدند ممکن است آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران را بر آن دارد تا درصدد جبران سیاسی برآید و اشاراتی به امکان مصالحه با کشوری که مدتی طولانی در تهران بهعنوان”شیطان بزرگ”شناخته میشد، داشته باشد.
اما تمایل اعلامشده اوباما به اتخاذ”دیپلماسی تهاجمی شخصی”با رهبر ایران، واکنشهای مثبتی را در میان مقامات ارشد تهران به وجود آورد،چرا که میتواند تغییری بنیادین در رویگرد واشینگتن پدید آورد.یکی از مقامات ایرانی به تایم گفت:”اوباما مرد التزام و مرد مذاکرات است.”امیر مجبیان، تحلیلگر نزدیک به سیاستمداران محافظهکار در ایران میگوید:”ذهنیت تصمیمسازان (سیاست) ایران برای این مساله آماده است”.وی میافزاید:”به اعتقاد من، آمدن اوباما شاید به حل این مساله کمک کند،اما این نیازمند شجاعت، از هر دو طرف قضیه است.”
در هر صورت تردیدهایی هم وجود دارد.بسیاری از ایرانیان احساس میکنند که دستگاه سیاسی آمریکا تا زمانی که ایران به ضدیت با اسراییل پایان ندهد،هر روندی را که میتواند به ایجاد روابط حسنه منجر شود،متوقف خواهد کرد.این نگرانی هم در ایران وجود دارد که ناآزمودگی و کمتجربگی اوباما در زمینه سیاست خارجی،او را در مقام رییسجمهور بیش از پذیرش ریسک رهبری ضعیف بهشمار آمدن،به اتخاذ رویکردهایی شدیدتر و تندروانهتر در قبال ایران برانگیزد.
و دقیقا به خاطر صفات مثبتی که آنها در اوباما یافتند، بسیاری از رهبران ایران معتقدند که احتمال انتخاب او بعید به نظر میرسد.
اسفندیاررحیممشایی،معاون رییسجمهور که دخترش در هفته گذشته با پسر احمدینژاد ازدواج کرد،به تایم گفت؛اوباما”آدم بدی به نظر نمیرسد”و نیز گفت که اگر خودش یک رایدهنده آمریکایی بود،حتی ممکن بود به این سناتور ایلینویز رای دهد.اما مشایی فکر میکند احتمال اینکه ایران با مککین یا کلینتون در کاخ سفید روبرو شود بیشتر است.
مشایی تاکید داشت”بسیار بعید است که او بتواند اجازه رییسجمهور شدن بیابد.” وقتی مصرانه از معاون احمدینژاد خواستیم که جزییات بیشتری را پیرامون این موضوع ارائه، و مشخص کند که آیا علت این مساله را در نژاد اوباما میداند یا عوامل دیگر، نپذیرفت که پاسخ دهد.او فقط خندید و با صدای بلند گفت”بیایید روی آن شرط ببندیم!”■
مترجم: احسان نوروزی
اسکات مک لیود, مجله تایم, ۲۱/۰۴/۲۰۰۸/